شهادت چیست؟
تعریف شهادت در اسلام
تعریف شهادت در متون اسلامی گوناگون است: بهمعنای کشته شدن در راه الله است. در اسلام شهید به کسی گفته میشود که جان خود را در راه خدا فدا کند. طبق احکام اسلام کسی که به شهادت رسیده نیاز به غسل و کفن ندارد و حتی در بعضی احادیث و روایات از پیامبر اسلام و امامان شیعه بدون هیچ سؤال و جوابی وارد بهشت میشوند. هرچند همچنان باید پاسخگوی حقالناس باشند...
برپایه تفسیر ناصر مکارم شیرازی شهید روز قیامت به همراه پیامبر اسلام گواه بر اعمال امت یا امّتهای دیگر است و بهطور عملی -نه فقط کلامی- گواهی به حق میدهد. شیعیان دوازدهامامی مهدیباور، کسی را که در میدان جهاد و قبل از انقضای جنگ و در جنگ در رکاب پیامبر یا امام معصوم یا نایب خاصّ او کشته شدهاست، شهید میدانند. همچنین هر کس در زمان غیبت به هنگام وجوب جهاد بر مسلمانان، در راه حفظ دین و دفاع از اسلام - نه جهات دیگر- در معرکهٔ قتال (خطّ مقدّم جبهه) کشته شود، حکم شهید بر او جاری است؛ و در غیر این صورت حکم شهید را ندارد، هر چند ثواب شهید داشته باشد.
چنین کسانی غسل و کفن و حنوط نمیشوند، بلکه باید آنها را با همان لباسهایشان بعد از خواندن نماز میت دفن کنند. این حکم دربارهٔ کسانی است که در میدان جنگ کشته شده باشند، اما اگر به صورت مجروح او را از میدان جنگ خارج سازند و در بیمارستان یا غیر آن به سبب جراحت درگذرد، گرچه ثواب شهیدان را دارد ولی حکم فوق شامل حال آنها نمیشود.
فخر رازی در کتاب تفسیر کبیر و جارالله زمخشری در کتاب تفسیر کشاف این حدیث را از پیامبر اسلام آوردهاست:
«آگاه باشید! هرکس با محبّت آل محمّد ازدنیا برود شهید از دنیا رفتهاست.»
از امام ششم شیعیان، جعفر بن محمد صادق نقل شده است که: حساب قتل از مرگ جداست، و هر شهيدى در آينده تاريخ برگشته و دوباره خواهد مرد. زيرا قرآن مىفرمايد: «كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ»
شهادت در قانون جمهوری اسلامی ایران
در ایران واژه شهید بعد از انقلاب ۱۳۵۷ نمود بیشتری پیدا کرد و به کسانی که در طول انقلاب کشته شدند تا کشتهشدگان عملیات درگیری با اشرار و قاچاقچیان در شرق کشور عنوان شهید داده میشود. مطابق قانون بنیاد شهید در ایران تمام افرادی که در جنگ به دست دشمنان جمهوری اسلامی، چه مستقیم چه غیر مستقیم (مثل مین) حتی اگر قصد درگیری نداشته باشند، کشته میشوند یا فوت میکنند شهید هستند. همینطور کارکنان عضو نیروهای مسلح و وزارت اطلاعات در یک رده بوده و اگر درحین خدمت بوده یا در حال مأموریت یا در حال آموزش به هر نحوی که کشته شوند شهید هستند، افراد این دو گروه اگر در هنگام اسارت هم چنان به آرمانهای انقلاب اسلامی پایبند باشند و کشته شوند شهید هستند. طبق این قوانین محافظان شخصیتها و اماکن و اعضای گارد امنیت پرواز که در حال مأموریت توسط ضدانقلاب کشته میشوند هم شهید محسوب میشوند؛ و همینطور موارد زیر:
- کارکنان نیروی مقاومت بسیج و نیروی انتظامی که براساس قانون حمایت قضایی از بسیج هنگام برخورد با جرایم مشهود در حین انجام وظیفه کشته میشوند.
- افرادی که به تشخیص دادگاه صلاحیتدار در حال انجام فریضه امر به معروف و نهی از منکر توسط مرتکبان جرایم مشهود کشته میشوند.
- افرادی که به سبب مأموریت در حال خنثی سازی مواد منفجره، شیمیایی و سایر سلاحهای جنگی و پاکسازی میدان مین کشته میشوند.
- مجروحان و جانبازانی که براساس نظریه کمیسیون پزشکی ذیربط فوت آنها به سبب جراحات و صدمات ناشی از مجروحیت تشخیص داده شود
- کلیه افرادی که مقام رهبری آنها را در فرمان خاص مصداق شهید تلقی نمایند.
مصادیق عملی در حکم شهید عبارتند از:
- رزمندگانی که در زمان جنگ داخل مناطق عملیاتی بر اثر سوانح طبیعی یا غیرطبیعی بدون سهل انگاری و تقصیر یا عدول از مقررات فوت میکنند.
- کارکنان نیروهای مسلح و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح که در حال مأموریت آزمایش یا تولید سلاح، مهمات و وسایل جنگی کشته میشوند.
- مهاجران جنگی و کسانی که در مناطق جنگی به علت برخورد با مواد منفجره از قبیل نارنجک، مین، گلوله توپ و نظایر آن کشته میشوند.
- افرادی که در دفاع از نظام جمهوری اسلامی ایران یا اموال عمومی یا منابع طبیعی در مقابله با دشمنان نظام، اشرار یا متجاوزان کشته میشوند.
- افرادی که به سبب مأموریتهای محوله در پاسداری و حفاظت از مراکزی که نیروهای مسلح بر اساس مقررات یا مصوبات خاص شورای عالی امنیت ملی، شورای امنیت کشور یا شورای تأمین استان موظف به حراست از آن مراکز هستند، مورد هجوم دشمن یا اشرار واقع و در اثر مقاومت و درگیری با آنها کشته میشوند.
